De papaverplant staat al meer dan 6000 jaar als "vreugdeplant" bekend. Het is dan ook ironisch dat ze ondertussen zoveel verdriet heeft veroorzaakt.

Opium is het hars uit de zaaddozen van de uitgebloeide plant. De aktieve stof is morfine, een pijnstiller die lijkt op endorfinen, oorspronkelijk het "endogeneous morfine" of lichaamseigen morfinen. Deze neemt niet alleen pijn weg, maar veroorzaakt ook een sterk gevoel van geluk.

Op zich is de werking van morfine als pijnstiller veilig en van beperkte duur. Maar verslaving aan morfine kan wel degelijk een probleem vormen. Dit is nog meer het geval bij heroïne, dat een chemisch gemodifiëerde morfine bevat, die veel sneller de hersenen bereikt. Daardoor is heroïne ook veel verslavender dan morfine.

Een groot probleem bij heroïne is dat de snelle uitwerking gepaard gaat met een zeer abrupt einde aan die werking. Dat stelt de gebruiker plots voor een dieptepunt, zodat de drang naar een nieuwe dosis heel groot is.

Wanneer een gebruiker stopt met het gebruik van heroïne blijft het lichaam er naar vragen. Er ontstaan zeer extreme onthoudingsverschijnselen zoals hevig transpireren, een gevoel van koude, sterke pijnen, diarree, krampen, braken en misselijkheid. Zonder medicijnen kunnen deze heftige afkickverschijnselen tot 10 dagen duren.

Methadon wordt dikwijls gebruikt om het afkicken van heroïne-verslaafden te vereenvoudigen. Het heeft dezelfde werking als heroine, maar een minder extreme en langer in de tijd uitgesmeerde werking. De methadon dosissen kunnen geleidelijk worden afgebouwd.